0

طرحواره درمانی و انواع طرحواره ها یا تله های زندگی

  • کد خبر : 685
  • 30 اردیبهشت 1399 - 18:50
طرحواره درمانی و انواع طرحواره ها یا تله های زندگی

طرحواره ها لنزها یا عینک هایی هستند که در اثر تجارب عاطفی منفی ناشی از ناکام شدن نیازهای روانی بنیادین در انسان نهادینه می شود. وقتی عینک آبی به چشم بزنی دنیا را آبی خواهی دید ولی آیا دنیا آبی است؟ طرحواره ها باعث می شوند که شما حقیقت را آنگونه که هستند نبینید بلکه خود و دیگران را همانطور که از پشت عینک می بینید ببینید!
 طرحواره درمانی موج سوم درمان شناختی رفتاری است که در برابر بیماران مقاوم به درمان بسیار مناسب است. طرح واره یا اسکیما را می توان مجموعه ای از باورها، افکار، احساسات، خاطرات و رفتارهایی دانست که ما در مورد یک رویداد در سنین کودکی تجربه کرده ایم. ما این تجربیات را درونی سازی کرده و ادامه زندگیمان را با آنها سپری می کنیم.
مثلاً فردی که در کودکی به دلیل شاغل بودن والدین ساعت ها تنها در خانه بوده است و در زندگی خود فوت پدر را نیز تجربه کرده است، دچار یک یا چند طرحواره می شود. چرا که این فرد در بزرگسالی نیز ممکن است همواره و به طور ناخودآگاه فکر کند که همیشه افرادی که من آنها را دوست دارم ، روزی من را تنها خواهند گذاشت. این باور او سبب پیدایش مجموعه رفتارها و احساساتی در روابط بزرگسالی و کنونی زندگی او می شود. و در نهایت تعادل روانی ، رفتاری و زندگی او برهم می خورد. البته هر اتفاقی در گذشته سبب بروز طرح واره نمی شود.

طرحواره‌های ناسازگار اولیه؛ خشت اولی که کج گذاشته‌شده
خیلی از ما در کودکی به شیوه‌های مختلفی آسیب دیده‌ایم؛ شاید والدین‌مان نمی‌دانستند چه طور، متناسب با سرشت و حساسیت‌های مادرزادی‌مان با ما رفتار کنند. شاید دانسته و ندانسته با ما بدرفتاری یا بی‌توجهی کرده‌‌باشند. شاید طرد، انتقاد بی‌رحمانه، حمایت افراطی و محرومیت را تجربه کرده‌باشیم. این تجارب باعث طرحواره‌هایی بسازیم که دنیا را جایی منفی و خطرناک نشان می‌دهند و زندگی را به کام‌مان تلخ می‌کنند.
در برخی از موارد، کودک جایگیزینی را برای آن رویداد تلخ پیدا می کند. برای نمونه در مثال بالا، عمویی که با کودک ارتباط خوبی برقرار می کند می تواند خلا نبود پدر را پر کند و مانع از شکل گیری طرح واره شود.

براساس مدل طرحواره آموزشی، انسان سالم کسی است که نیازهای روانشناختی پنج گانه او به جا و به موقع پاسخ داده شده باشد. این نیازهای روانشناختی انسان عبارتند از:
١. دلبستگی های ایمن به دیگران (شامل امنیت، ثبات)
٢. استقلال، کارآمدی و حس هویت
٣. بیان آزادانه نیازها و هیجانهای پذیرفتنی
٤. خودانگیختگی و تفریح
٥. محدودیت های واقع گرایانه و خود بازداری (خود کنترلی)

از دیدگاه طرحواره درمانی افراط و تفریط در شکل گیری این نیازهای روانشناختی باعث شکل گیری طرحواره می شود. ٥٥ گروه طرحواره داریم که براساس ناکامی در برآورده شدن نیازهای روانشناختی شکل می گیرد. مثال: برطرف نشدن نیاز به دلبستگی ایمن یا امنیت باعث شکل گیری یک طرحواره می شود بنام طرحواره رهاشدگی مادر و محیط چه ویژگی هایی داشته باشند باعث شکل گیری طرحواره رهاشدگی می شود ؟
تا ١٨ ماهگی غیب حتی یک ساعته مادر جایز نیست غیبت مادر و عدم القاء حس امنیت موجب شکل گیری طرحواره رهاشدگی می شود و…  

سبک های مقابله ای با طرحواره ها
در سبک‌ اجتنابی، شما از هر موقعیتی که ممکن است طرحواره را روشن کند فرار می‌کنید.
در سبک‌ تسلیم، طرحواره را بی‌چون و چرا می‌پذیرید و به درد ناشی از آن خو می‌کنید.
در سبک جبران افراطی، به شکلی اغراق شده از در مخالفت با طرحواره درمی‌آیید.
به هر حال رفتارهای شما، با آنچه از یک آدم منطقی و باثبات سر می‌زند فرق دارد و شما را به دردسر می‌اندازد. این دردسر همان نشانه ظاهری مشکل شماست. در حالی که مشکل اصلی و زیربنایی طرحواره‌ها هستند.

تله های زندگی شیوه احساس، فكر و عمل ما و شیوه پیوند ما با دیگران را تعیین می كنند. آنها احساسات نیرومندی نظیر خشم، اندوه و اضطراب را در ما برمی انگیزند. حتی زمانی كه به نظر می رسد ما همه چیز (موقعیت اجتماعی، ازدواج ایده آل، احترام افرادی كه به ما نزدیك اند و موفقیت شغلی) داریم غالباً قادر نخواهیم بود كه طعم زندگی را بچشیم یا دستاوردهایمان را باور كنیم. از نظر یانگ، اصطلاح علمی تله زندگی، طرحواره هاست.

مفهوم طرحواره از نظر یانگ، باورهای عمیق و مستحكمی در مورد خود و جهان هستند كه در اوایل زندگی آنها را آموخته ایم. طرحواره ها در احساسی كه ما از خودمان داریم، نقش محوری دارند. ما به این طرحواره های پیوند داریم حتی زمانیكه آنها به ما آسیب وارد می كنند. این باورها به ما قابلیت پیش بینی و قطعیت می دهد و آشنا و آرامبخش هستند. ما نمی توانیم به راحتی آنها را رها كنیم، چرا كه آنها دانش ما در مورد خودمان و جهان هستند، این كه ما كی هستیم و جهان چگونه است به همین علت است كه روانشناسان شناختی معتقدند طرحواره ها به سختی تغییر می كنند.

تقریباً هر فردی الگوهای كودكی اش را تداوم می بخشد، یكی از نكات اصلی روان تحلیل گری این است كه افراد درد دوران كودكی خود را تداوم می بخشند. فروید آن را اجبار تكرار نامیده است. فرزند یك فرد الكلیك با یك فرد الكلیك ازدواج می كند، به احتمال زیاد فردی كه در كودكی مورد سوء رفتار واقع شده است یا با یك سوء استفاده گر ازدواج می كند یا خودش سوء استفاده گر می شود.

بك (۱۹۷۶) «طرحواره ساختاری شناختی است برای گزینش، رمزگردانی و ارزیابی محرك هایی كه بر ارگانیزم اثر می گذارند. بر پایه مجموعه ای از طرحواره ها فرد قادر می شود كه موقعیت خود را در رابطه با زمان و فضا تعیین كند و تجارب را به گونه ای معنادار طبقه بندی و تفسیر نماید». یكی دیگر از مشاهدات بك این است كه طرحواره ها همیشه افراد سالم طرحواره های سالم و قابل تغییری دارند و انعطاف پذیرند و افرادی که دچار آسیب شده اند، طرحواره های سخت و شکننده ایی دارند و به همین دلیل به راه و زمان طولانی تری برای درمان نیاز دارند.باعث ایجاد سو گیری هایی در تفسیر ما در واقعیت می شوند.

سگال (۱۹۹۸)، از جمع بندی چندین پژوهش درباره طرحواره ها تعریف زیر را ارائه می دهد: اصولی كه براساس واكنش ها و تجارب گذشته شكل گرفته اند و نوعی پردازش مستمر و دائمی را ایجاد كرده و بدین وسیله ادراك ها و ارزیابی های بعدی را نیز جهت می دهند.

در توصیف طرحواره فریمن ۱۹۹۳ پنج عامل را كه در ایجاد طرحواره ها نقش مهمی دارند به ترتیب زیر بیان می كند:
۱- هر طرحواره دارای یك جز مؤثر است كه با نظام باورهای شخص مرتبط است.
۲- طرحواره ها در اینكه افراد مجموعه ای باورها را چه مدت نگهداری كرده اند متفاوتند.
۳- طرحواره ها معمولاً از افراد دیگر یاد گرفته می شوند.
۴- طرحواره ها دارای جز شناختی هستند به این معنی كه چگونه به صورت فراگیر در تفكرات شخص عمل می كنند.
۵- طرحواره ها دارای جز رفتاری بوده كه تعیین می كند افراد چگونه بر طبق نظام باورها عمل می كنند.

یانگ طرحواره هایی را كه منجر به مشكلات روانشناختی می شوند طرحواره های ناسازگار اولیه نامیده و ویژگی های زیر را برای آن تعریف كرده است: طرحواره های ناسازگار اولیه باورها و احساس های مطلق درباره خودمان هستند كه در اثر ارتباط متقابل با محیط ایجاد شده اند. طرحواره ها حقایقی پیشینی محسوب می شوند كه ضمنی هستند. گویدانو و لیوتی معتقدند كه طرحواره ها ساختارهای عمیق و غیرقابل انكاری هستند، لذا واقعی به نظر می رسند. برای ما به عنوان یك فرد، طرحواره ها دانش ضمنی خویشتن محسوب می شوند. بدون اینكه به گزینه یا راه حل دیگری فكر كنیم.

طرحواره درمانی چیست ؟ طرحواره درمانگر کیست ؟
طرحواره درمانی یا Schema Therapy که به اختصار ST نیز گفته می شود ، روشی درمانی است برای غیرفعال کردن طرحواره های ناسازگار فرد. استفاده از طرح واره ناسازگار در بزرگسالی سبب بر هم خوردن روابط فردی، احساسات و هیجانات شخص در بزرگسالی می شود. طرحواره درمانی ( Schema Therapy ) در واقع علم درمان همین مشکلات و طرح واره های فرد است.

طرح واره درمانی در واقع بر روی افکار، احساسات، باورها و خاطرات دوران کودکی کار می کند و به فرد آموزش می دهد که نوع نگرش خود نسبت به رویدادهای کنونی زندگی را چگونه تغییر دهد.

در روش طرحواره درمانی، فرد با کمک یک طرحواره درمانگر، به بررسی دوران کودکی خود می رود. آنها را مجدد بررسی می کند. با احساسات سرکوب شده روبرو می شود. و در نهایت باورهای جدیدی را در مورد آن رویداد ها می سازد. از آنجایی که یادآوری خاطرات تلخ گذشته ، برای فرد بسیار سخت است، طرح واره درمانگر به هدایت او و همینطور شناسایی نقاط بحران ساز خاطره می پردازد و در این مسیر فرد را از ناکامی های کودکی رها سازد.

کاربردهای طرحواره درمانی در اضطراب، افسردگی و اختلالات شخصیت طرح واره درمانی در تمامی شاخه های مرتبط با سلامت روان کاربرد وسیعی دارد. برای نمونه در اضطراب های مزمن، افسردگی ، اختلالات شخصیت ، تعارضات زوجین ، فرزند پروری ، مشاوره پیش از ازدواج ، وسواس ، فوبیاها و …. می توان از این روش درمانی استفاده کرد.

طرحواره‌درمانی برای چه کسانی مناسب است؟
هر کدام از درمان‌های روانشناختی به خاطر ویژگی‌هایی که دارند برای افراد و مشکلات خاصی مناسب‌ترند. این موضوع درباره طرحواره‌درمانی هم درست است. این درمان روانشناختی برای شما مناسب است اگر:
– بارها و بارها در روابط و شغلتان به مشکل بر می‌خورید؛
– مشکلاتتان الگویی تکراری دارند؛
– مسائل حل‌نشده‌ای از دوران کودکی دارید که هنوز آزارتان می‌دهند؛
– مشکلات هیجانی و رفتاری مزمن و پایداری دارید که درمان‌های مختلف اثری روی آن‌ها نداشته؛
– قبلا به روانشناس مراجعه کرده‌اید اما مشکلاتتان پس از دوره کوتاهی دوباره بازگشته‌است.

طرحواره درمانی و کاربرد آن در اختلالات شخصیت
درمانگران این شاخه معتقدند که ریشه اختلالات شخصیت، داشتن چندین طرحواره است که با یکدیگر همپوشانی پیدا کرده اند و سبب شکل گیری مشکلات شخصیتی پایدار برای فرد شده است. طرحواره درمانگر هایی که بر روی اختلالات شخصیت کار می کنند با شناسایی طرح واره هایی که سبب پیدایش اختلال شخصیت خاص شده اند، سعی در درمان اختلال شخصیت می کنند. تقریباً تمامی پژوهش ها در کارآمدی این روش صحه گذاشته اند. به ویژه پژوهشهای متعدد بر موثر بودن طرحواره درمانی برای اختلال شخصیت مرزی ( Borderline ) صحبت به میان می آورند. با تعدیل شدن طرح واره های فرد، رفتارها و باورهای جدیدی برای مراجع شکل می گیرد که سبب کنترل اختلال شخصیت می شود.

طرحواره درمانی برای زوجین
طرحواره ها چنین عمیق هستند که گاهی از اوقات و به طور ناخودآگاه در تصمیم گیری های فرد دخیل هستند. یکی از این موارد انتخاب همسر است. در واقع افرادی که دچار طرح واره های ناسازگار هستند، همسرشان توسط طرح واره هایشان انتخاب می شود. مثلاً فردی که طرح واره بی ارزشی دارد، به طور ناخودآگاه دست به انتخاب همسری می زند که از او بسیار پایین تر باشد. چرا که او خود را لایق زندگی کردن با فردی بالاتر از خود و یا همسطح خود نمی داند. گذشته از این موضوع، طرح واره های فردی سبب مشکلات بین زوجین می شود. این مشکلات ناشی از تداخل طرحواره دو نفر در رابطه است. مثلاً فردی که طرح واره رهاشدگی دارد از اینکه همسرش از او فاصله بگیرد( حتی اگر این فاصله منطقی و کوتاه مدت باشد) به شدت دچار اضطراب شده و نسبت به همسرش ایراد می گیرد. حال اگر همسر این فرد نیز دچار طرح واره دیگری مانند طرح واره نقص و شرم باشد، هر انتقادی را توهین تلقی کرده و واکنش تندی نسبت به تذکر همسرش نشان خواهد داد.

طرح واره درمانگر زوجین، با بررسی نقاط اختلاف زوحین، به طرح واره های ناسازگار هر کدام از طرحواره درمانی با کمک مصاحبه و پرسشنامه به شناسایی طرحواره های و ذهنیت های غالب مراجع پرداخته و با بیان مفهوم طرحواره و معرفی آنها به وی کمک می کند تا رفتار و تصمیم گیری های خود را بر اساس واقعیت ها انجام دهد نه بر اساس طرحواره.طرفین پی برده و سعی در ارائه چگونگی تعامل با طرحواره های آنها می کند. در برخی از مواقع، و در صورتی که طرحواره های هر دو طرف شدت بالایی داشته باشد، زوجین با شرکت در جلسات درمانی فردی؛ به غیر فعال کردن طرحواره های خود می پردازند.

انواع طرحواره ها یا تله های زندگی
به طور کلی ۱۸ طرحواره یا تله تعریف شده است:
تله محرومیت هیجانی
تله رهاشدگی
تله بی اعتمادی
تله انزوای اجتماعی
تله بی ارزشی
تله شکست
تله وابستگی
تله آسیب پذیری
تله خویشتنِ تحول نیافته
تله اطاعت
تله ایثار
تله سرکوب هیجانات
تله معیارهای سخت گیرانه
تله استحقاق
تله عدم خویشتن داری
تله نیاز به تأیید
تله  بدبینی
تله مجازات

۹ مثال رایج از تله های زندگی
۱٫ من هیچ وقت نمی توانم از نزدیکانم جدا شوم، چون می ترسم مرا ترک کنند.
۲٫ عموماً در جستجوی انگیزه ها و نیت های پنهان دیگران هستم و به راحتی به دیگران اعتماد نمی کنم.
۳٫ همیشه احساس می کنم به تنهایی نمی توانم از پس مسائل برآیم و نیاز دارم کسی کمکم کند.
۴٫ همیشه از خودم شرمنده هستم. من ارزش احترام، دوستی و محبت دیگران را ندارم.
۵٫اغلب احساس بی کفایتی می کنم. به دلیل این که به اندازه ی دیگران باهوش، موفق و با استعداد نیستم.
۶٫اغلب احساس می کنم که باید به خواسته های دیگران تن بدهم وگرنه مرا رها می کنند.
۷٫ تلاش می کنم هر کاری را به بهترین نحو انجام دهم. حتی اگر عملکردم نسبتاً خوب باشد، اصلاً مرا راضی نمی کند.
۸- همواره آن قدر کار دارم که وقتی برای استراحت و لذت بردن از زندگی ام ندارم. همیشه احساس می کنم که دیگران قصد دارند به من صدمه بزنند.
۹- در طرحواره درمانی، طرحواره‌های ناسازگار اولیه که در زبان عامیانه به آنها تله‌های زندگی (Life Traps) نیز گفته می‌شود، مورد توجه قرار می‌گیرند.

۱٫ طرحواره رهاشدگی

  • شما از صمیمی شدن با دیگران، حتی همسرتان اجتناب می کنید.
    شما مدام نگرانید که مبادا همسرتان بمیرد.
    شما مدام نگرانید که همسرتان در حال انجام چه کاری است.
    شما شدیداً به همسرتان وابسته می شوید.
    از دست همسرتان عصبی می شوید و او را بی وفا و خیانت کار می دانید.

دو نوع تله زندگی رها شدگی وجود دارد که هر کدام از آنها بنا به دلایل خاصی به وجود می آید
نوع اول
در کودکانی اتفاق می افتد که والدینی سخت حمایت گر دارند و کودک با چالش های مختلف زندگی رو به رو نمی شود.

نوع دوم
اگر محیط زندگی بسیار بی ثبات باشد و کودک نتواند احساس اطمینان را از والدین خود بگیرد.
اگر یکی از این دو حالت در تربیت شما وجود داشته است پس احتمالاً در ارتباط های که در آن هستید بسیار از طرد شدن و رها شدن توسط اطرافیان و دوستان خود میترسید.

۲٫ طرحواره بی اعتمادی و بد رفتاری

  • احساس مورد سوء استفاده قرار گرفتن از دیگران.
    به دیگران اجازه می دهید که با شما بد رفتاری کنند زیرا این اتفاق را حق خود می دانید.
    به دیگران رو دست می زنید قبل از اینکه به شما حمله کنند.
    از رابطه جنسی لذت نمی برید.
    در کنار دیگران راحت نیستید.
    به راحتی در مقابل دیگران تسلیم می شوید.
    احساس می کنید دیگران از رنج کشیدن شما لذت میبرند.
     

۳٫ طرحواره محرومیت هیجانی

  • نشانه های تله محرومیت هیجانی موارد زیر است
    نیازهای خود را به شریک عاطفی خود نمی گویید.
    احساس ناکامی و محرومیت می کنید.
    عصبانی و پر توقع هستید.
    سرد، نجوش، نامهربان و دست نیافتنی می شوید.

     

۴٫ طرد اجتماعی

  • احساس می کنید با بقیه متفاوت هستین و نقص خاصی دارید.
    در محل کارتان معمولاً در حاشیه هستید.
    در جمع ها و یا گروهای اجتماعی شرکت نمی کنید.

     

۵٫ طرحواره وابستگی

  • نشانه های تله وابستگی موارد زیر است
    شما همیشه به دنبال فرد قوی تر و عاقل تر از خودتان هستید.
    از پذیرش چالش ها و شغلهای جدید اجتناب می کنید.
    تصمیم گیری ها را به همسرتان واگذار می کنید.
    شما انگار ستاره دنبال داره والدینتان هستید.
    از تنهایی می ترسید و از تنها مسافرت رفتن خود داری می کنید.

     

۶٫ طرحواره آسیب پذیری

  • معمولاً این افراد دچار اضطراب فراگیر هستند.
    نگران سلامتی و بیماری هستند.
    معمولاً دچار حملات وحشت زدگی می شوند.
    هر جا که بفهمند خطری وجود دارد مداخله نمی کنند.
    از همسرشان می خواهند که از ایشان مراقبت کند.

۷٫ طرحواره نقص و شرم

  • اگر همسرتان به شما احترام بگذارد انگار خوشی بهتان نیامده و باور نمی کنید.
    خویشتن واقعیتان را باور نمی کنید.
    نسبت به همسرتان احساس مالکیت دارید.
    خودتان را جلوی همسرتان تحقیر می کنید.
    از فرزندان خود به شدت انتقاد می کنید.

     

۸٫ طرحواره شکست

  • برای کسب مهارت شغلی لازم هیچ تلاشی نمی کنید.
    تلاش نمی کنید که در شغل خودتان موفق شوید.
    تحمل ندارید برای دیگران کار کنید.
    می ترسید در زمینه کاریتان ابتکار عمل و خلاقیت داشته باشید.
     

۹٫ طرحواره اطاعت

  • بیشتر مواقع به دیگران اجازه می دهید که طبق نظر خود و دیدگاه خودشان عمل کنند.
    سعی می کنید در بیشتر مواقع با دیگران مخالفت نکنید.
    سخت مشتاق هستید تا نظر دیگران و رضایتشان را جمع کنید.
    از خواسته ها، نیازها و تمایلات خود آگاه نیستید.
    به خاطر حمایت و مراقبت از دیگران معمولاً خودتان را نادیده می گیرید.

     

۱۰٫ طرحواره معیارهای سخت گیرانه

  • به خاطر قرار گرفتن در استرسهای روزمره سلامتی شما در خطر افتاده است.
    تعادل بین کار و تفریح را از دست داده اید.
    به نظر می رسد کل موفقیت شما تحت تأثیر موفقیت، کسب موقعیت اجتماعی و ثروت اندوزی می گذرد.
    انرژی شما صرف نظم و انضباط زندگیتان می شود.
    دیگران در کنار شما احساس بی کفایتی و ناکارامدی می کنند.
    به دلیل اینکه مدام در حال تلاش هستید فکر می کنید که سلامتی شما به خطر افتاده است.
     

۱۱٫ طرحواره یک الگوی منسجم، پایدار و منفی است که در طول کودکی و نوجوانی شکل گرفته و توسعه می‌یابد. زمانی که نیاز‌های اصلی فرد در کودکی دیده و برآورده نمی‌شوند، طرحواره های منفی رشد می‌کنند.طرحواره استحقاق
الف- اطاعت: واپس زنی تمایلات و ترجیحات شخصی و پیروی از ترجیحات دیگران.
ب- اطاعت از هیجانات دیگران: واپس زنی تظاهرات هیجانی خود مخصوصاً خشم، معمولاً در بردارنده این برداشت است كه تمایلات و احساسات شخص اعتبار ندارد و برای دیگران مهم نیستند. این باور به شكل اطاعت افراطی است كه هر لحظه ادامه دارد و بروز می كند. تجلی عینی این حالت با حساسیت بیش از حد نسبت به احساسات مثبت دیگران مشخص می شود. به طور كلی وجود این طرحواره منجر به خشمی می شود كه در علائم ناسازگارانه مثل رفتارهای پرخاشگرانه- منفعلانه، طغیان عاطفی كنترل نشده، علائم روان تنی، كناره گیری از محبت، كنش نهایی و سوء مصرف مواد تجلی می یابد.

۱۲- ایثار: تمركز افراطی به ارضای نیازهای دیگران در زندگی روزمره به گونه ای كه از رضایتمندی خود فرد جلوگیری نماید، رایج ترین، استدلالی كه برای این كار ذكر می شود عبارت است از جلوگیری از آسیب زدن به دیگران، جلوگیری از احساس گناه ناشی از خودخواهی یا برای تداوم ارتباط با افرادی كه نیازهایشان را درك می كنیم. وجود این طرحواره اغلب باعث حساسیت بیش از حد نسبت به درد و رنج دیگران می شود. اسن طرحواره باعث می شود تا فرد احساس كند كه نیازهای او به قدر كافی ارضا می شود همچنین ارضا آنها باعث رنجش افرادی می شود كه از او نگهداری می كنند.

۱۳- پذیرش جویی/جلب توجه تأكید افراطی در كسب توجه و تأكید دیگران كه موجب عدم شكل گیری معنایی مطمئن و واقعی از خود می شود. عزت نفس فرد به جای تمایلات طبیعی خود بیشتر به واكنش های دیگران وابسته است.

۱۴- تنبیه: باور به اینكه افراد به خاطر اشتباهاتشان باید شدیداً تنبیه شوند. اغلب شامل گرایش به خشم، تنبیه و بی صبری در مورد افرادی (از جمله خود شخص) می شود كه طبق معیارها و انتظارات او عمل نكرده اند. معمولاً این گونه افراد به سختی از اشتباهات خودد و دیگران چشم پوشی می كنند، به این دلیل كه میلی به در نظر گرفتن كیفیات ویژه، نادیده گرفتن نواقص دیگران و همدلی با احساسات آنها ندارند.

۱۵- منفی گرایی/بدبینی
تمركز مداوم بر جنبه های منفی زندگی (درد، مرگ، دلخوری، فقدان، عدم توافق، تعارض، گناه،‌مشكلات حل نشده، اشتباهات بالقوه، خیانت، كارهایی كه می توانند غلط باشد) همراه با دست كم گرفتن جنبه های مثبت و خوش بینانه و غفلت از آنها، معمولاً شامل انتظار افراطی در طیف وسیعی از موقعیت های كاری، مالی و بین فردی می شود. این حالت ها اشتباهات شدیدی را به وجود می آورد یا اینكه در نهایت احساس می كند زندگی شخصی اش از هم پاشیده است اغلب باعث ترس غیر معمول از اشتباه كردن می شود.

۱۶- خویشتن‌داری و خود انضباطی ناکافی (IS)
فرد دارای این طرحواره از اجرا کردن خودکنترلی سرباز میزند یا در پیاده کردن آن به مشکل برمیخورد، تحمل شکست و ناکامی را برای رسیدن به اهداف فردی خود ندارد یا بیان افراطی احساسات و تکانههای خود را مهار نمیکند. بیمار در گونهی ملایمتر این طرحواره تاکید اغراقآمیزی بر اجتناب از ناراحتی دارد: او از درد، تعارض، مواجهه، مسئولیت یا تلاش شدید پرهیز میکند، اما این اجتناب برای او به بهای نرسیدن به رضایت فردی، تعهد یا کمال تمام میشود.

۱۷- خود تحول نایافته/ گرفتار (EM)
نزدیکی و درگیری عاطفی شدید با یک یا چند نفر از نزدیکان ـ غالباً والدین ـ به بهای نرسیدن به رشد اجتماعی بهنجار یا تفرد کامل به دست میآید. طرحواره گرفتار غالباً با این باور همراه است که حداقل یکی از افراد درگیر قادر نیست بدون حمایت مداوم دیگری به زندگی خود ادامه دهد یا خوشبخت باشد. این طرحواره با احساس غرق شدن در دیگری یا یکی شدن با دیگری همراه است یا این که فرد هویت فردی بسندهای ندارد. این طرحواره غالباً به صورت احساس پوچی و تقلای بیحاصل و گمگشتگی تجربه میشود و فرد در موارد شدید حتی وجود و هستی خود را زیر سوال میبرد.

۱۸- آسیب‌پذیری نسبت به ضرر و بیماری (VH)
ترس اغراقآمیز از این که هر آن ممکن است فاجعهای قریبالوقوع رخ دهد که نمیتواند از آن جلوگیری کند. این ترس متمرکز بر یک یا چند مورد زیر است:
۱- فاجعه های پزشکی مانند حمله قلبی یا ایدز
۲- فاجعه های هیجانی مانند دیوانه شدن
۳- فاجعه های بیرونی مانند سقوط آسانسور، قربانی جنایت شدن، سقوط هواپیما یا زلزله

حوزه‌های طرحواره‌ها
حوزه‌های طرحواره‌ها شامل ۵ طبقه‌بندی از نیازهای برآورده نشده هستند که به صورت ۱۸ گروه طرحواره ناسازگار اولیه درآمده‌اند و توسط یانگ، کلاسکو و ویشار تبیین شده‌اند.
الف) بریدگی و طرد که شامل ۵ طرحواره است:
۱٫طرد و رهاشدگی
۲٫ بی‌اعتمادی / بد رفتاری
۳٫محرومیت هیجانی
۴٫ نقص و شرم
۵٫ بیگانگی و انزوای اجتماعی

ب) استقلال و عملکرد مختل شده که شامل ۴ طرحواره است:
۱٫وابستگی / بی کفایتی
۲٫ آسیب‌پذیری نسبت به بیماری و ضرر
۳٫گرفتار / خود تحول نیافته
۴٫ شکست

ج) محدودیت‌های مختل که شامل ۲ طرحواره است:
۱٫استحقاق / بزرگ منشی
۲٫ خود کنترلی و خود انضباطی ناکافی

د) دیگر جهت‌مندی که شامل ۳ طرحواره است:
۱٫اطاعت
۲٫ایثار
۳٫تأییدطلبی

ه) گوش به زنگی بیش از حد و بازداری که شامل ۴ طرحواره است:
۱٫منفی گرایی / بدبینی
۲٫تنبیه گرایی
۳٫استانداردهای سفت و سخت / انتقاد جویی
۴٫بازداری هیجانی

نمونه ای از پاسخ های مقابله ای ناسازگار

طرحواره ناسازگار اولیهنمونه ای از تسلیمنمونه ای از اجتنابنمونه ای از جبران افراطی
رها شدگی/بی ثباتیانتخاب همسری كه نمی تواند متعهد باشد و رابطه ای پایدار برقرار كنداجتناب از روابط صمیمانه یا افراط در نوشیدن مشروب به هنگام تنهاییچسبیدن و دلگیر كردن همسر تا حدی كه از او دور شود حملات آتشین به همسر به خاطر جدایی های جزیی
بی اعتمادی/بدرفتاریانتخاب در طرحواره درمانی، شما به کمک یک درمانگر، به کشف و درک طرحواره های خود در زندگی می پردازید. هدف از طرحواره درمانی این است به شما آموزش دهد، چگونه می توانید نیازهای عاطفی تان را به روشی سالم برآورده کنید که باعث پریشانی شما نشود.همسر بد رفتار و اجازه دادن به او برای بدرفتاریاجتناب از آسیب پذیر بودن و اعتماد كردن به كسی، رازداریاستفاده و سوء استفاده از دیگران (قبل از اینكه دیگران این كار را با او انجام دهند)
محرومیت هیجانیانتخاب همسری كه محرومیت هیجانی دارد و درخواست نكردن از دیگران برای ارضا نیازهایشاجتناب از روابط صمیمانه با دیگرانبرآورده ساختن توقعات هیجانی همسر و دوستان
نقص/شرمانتخاب دوستان انتقادگر و طرد كننده: تحقیر خوداجتناب از بیان احساسات و افكار واقعی و اجازه دادن به دیگران برای نزدیك شدن به اوانتقاد و طرد دیگران به طوری كه به نظر می رسد خودش بی نقص است.
انزوای اجتماعی/بیگانگیتمركز افراطی بر تفاوت های موجود با دیگران به جای تأكید بر شباهت ها به هنگام شركت در جلسات اجتماعیاجتناب از موقعیت ها و گروه های اجتماعیگندم نمای جو فروش شدن برای جذب شدن با گروه ها
وابستگی/بی كفایتیدرخواست از افراد مهم زندگی(همسر، دوستان) تا تمام تصمیم های مالی او را به عهده بگیرند.اجتناب از درگیر شدن با چالش های جدید مثل یادگیری رانندگیخوداتكایی به طوریكه از كسی چیزی نخواهد (مستقل نما)
آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماریمطالعه وسواس گونه بخش حوادث روزنامه و روشن بینی آنها در موقعیت های روزمره زندگیاجتناب از مكان هایی كه ایمنی كامل نداردانجام كارها بدون هیچگونه پروایی و بدون توجه به خطرات احتمالی
شكستانجام كارها به صورت وارونه یا تصادفیاجتناب كامل از چالش های كاری، اهمال كاری در كارهابا وادار كردن خود به كار به یك آدم بیش از حد موفق تبدیل شدن
خود تحول نایافته/گرفتارگفتن هر چیزی به مادر حتی سن بزرگسال، زندگی با والدیناجتناب از روابط صمیمی، مستقل ماندنتلاش به نحوی تا به افراد مهم زندگی خود ثابت كند كه گرفتار نیست
استحقاق/بزرگ منشیزور گفتن به دیگران برای اینكه كارهایش را انجام دهند، لاف زدن راجع به كارهایشاجتناب از موقعیت هایی كه عملكردش در سطح متوسط باشد یا برتر نباشدتوجه افراطی به نیازهای دیگران
خویشتن داری/خود انضباطی ناكافیبه راحتی از انجام تكالیف روزمره دست كشیدناجتناب از كار یا پذیرفتن مسئولیتخویشتن داری یا خودانضباطی شدید
اطاعتاجازه به دیگران تا موقعیت را كنترل وانتخاب كننداجتناب از موقعیت هایی كه مستلزم تعارض با دیگران استنافرمانی در مقابل مراجع قدرت
ایثاردادن بسیاری از چیزها به دیگران در عوض هیچ چیزی نخواستناجتناب از موقعیت های مستلزم دادن و دهشتا حد ممكن چیزی را به دیگران ندهد
پذیرش جویی/جلب توجهتلاش برای تأثیر گذاشتن روی دیگراناجتناب از تعامل با كسانی كه غبطه پذیرش آنها را می خوردمعاشرت كردن با دیگران به نحوی كه عدم پذیرش دیگران را بر می انگیزد، از قافله عقب ماندن
منفیگرایی/بدبینیتمركز بر نكته های منفی، نادیده گرفتن جنبه های مثبت، نگرانی های مداوم، انجام ندادن كارها بدلیل اجتناب از هر نتیجه منفی احتمالیمشروب خواری برای پاك كردن احساسات بدبینانه و فلاكت بارخوش بینی زیاد، انكار واقعیت های ناخوشایند
بازداری هیجانیخود را خوشرو نگه داشتن، از نظر هیجانی كسل كننده بودناجتناب از موقعیت هایی كه افراد راجع به احساسات خود بحث می كنند یا آنها را بیان می نمایند 
معیارهای سرسختانه/بیش انتقادیوقت گذاشتن بیش از حد برای بی نقص بودناجتناب از موقعیت ها و تكالیف كه عملكرد خود مورد قضاوت قرار می گیردبی توجهی به معیارها و انجام كارها بدون وقت و شتابزده
تنبیهرفتار كردن با خود و دیگران به شیوه تنبیه گرانه و بی رحمانهاجتناب از دیگران بدلیل ترس از تنبیهرفتار كردن با بخشندگی فوق العاده زیاد

تکنیک های طرح واره درمانی چگونه اجرا می شود؟
برای استفاده از تکنیک های طرحواره درمانی ، در ابتدا لازم است یک درمانگر مناسب و آشنا با درمانهای موج سوم پیدا کنید. پس از شرح حال گیری و انجام تست طرح واره یانگ ، لیستی از طرح واره فرد تهیه می شود. کلیات طرح واره درمانی برای او توضیح داده شده و در نهایت با انتخاب یکی از طرح واره هایی که به مشکل فرد نزدیک است، درمان آغاز می شود. از آنجایی که طرح واره های ناسازگار فرد را در چهار بعد رفتاری ، شناختی ، هیجانی و بین فردی درگیر می کند، تکنیک های طرحواره درمانی با محوریت این چهار مورد انتخاب می شود. در واقع تمامی تکنیک های طرحواره درمانی از روشهای درمان شناختی رفتاری (CBT)، گشتالت (Gestalt)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) و نظریه های شی استفاده می کند. طرح واره درمانگر با توجه به نوع طرح واره و همینطور منطق گرایی یا احساس گرایی مراجع، تکنیک های طرح واره درمانی را اجرا می کند. تکنیک های درمانی اختلالات شخصیتی

 در طرحواره درمانی، روان‌درمانگر ابتدا از طریق آزمون استاندارد به مراجع کمک می‌کند نسبت به طرحواره‌های ناسازگار اولیهٔ خود آگاه شود. سپس با تلفیقی از تکنیک‌های شناختی، هیجانی و رفتاری به او کمک می‌کند به تدریج الگوهای ناکارآمد گذشته را رها کند، افکار و رفتارهای کارآمدتری را در پیش بگیرد و احساسات منفی‌اش را بهتر مدیریت کند.

طرحواره درمانی از آن جهت که در مقایسه با روانکاوی کلاسیک نسبتاً کوتاهتر و ارزانتر است و از طریق کتاب‌های آموزشی و دوره‌های آزاد کوتاه‌مدت می‌توان مفاهیم آن را فرا گرفت، هم نزد درمانگران و هم نزد مراجعان محبوبیت یافته و در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است.

لینک کوتاه : http://capna.ir/?p=685

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.